อาคมะ

อาคมะ คือการลงสระใหม่ มี 2 วิธี ได้แก่

อนฺต ปัจจัย

อนฺต ปัจจัย  (อยู่, เมื่อ)

กิจจปัจจัย

กิจจปัจจัย  เป็นเครื่องหมายกัมมวาจก  เหตุกัมมวาจก  และ ภาววาจก

เหตุกัตตุวาจก

2. เหตุกัตตุวาจก  ลงเหตุปัจจัย 4 ตัว  เช่น 

กัตตุวาจก

1. กัตตุวาจก  ลงปัจจัยประจำหมวดธาตุก่อน

วิธีลงปัจจัยกิริยากิตก์

วิธีลงปัจจัยกิริยากิตก์
       กิตปัจจัย  เป็นเครื่องหมาย กัตตุวาจก  และ เหตุกัตตุวาจก

ปัจจัยกิริยากิตก์

ปัจจัยกิริยากิตก์ 10 ตัว     เป็นเครื่องหมาย วาจก   ดังนี้

กาลของกิริยากิตก์

กาลของกิริยากิตก์  แบ่งเป็น 2   คือ  ปัจจุบันกาล และ อดีตกาล

กิตก์

กิตก์ หมายถึง ศัพท์ที่ประกอบด้วยปัจจัยกิตก์* ซึ่งเป็นเครื่องกำหนดเนื้อความได้ต่างๆ กัน  สำเร็จเป็นนามบ้าง กิริยาบ้าง

กิริยากิตก์

กิริยากิตก์

วิภัตติอาขยาต

วิภัตติอาขยาต ได้แก่ คำที่นำมาแจก หรือประกอบต่อจากธาตุและปัจจัยเพื่อสร้างเป็นกริยาที่สมบูรณ์ วิภัตติอาขยาตจะเป็นตัวบ่งบอกว่ากริยาศัพท์นั้นๆ เป็นกาล บท วจนะ บุรุษ อะไร ดังรายละเอียดต่อไปนี้

ปัจจัยประจำหมวด

ปัจจัยประจำหมวด ได้แก่ ส่วนที่ประกอบหลังธาตุ ก่อนนำไปประกอบกับวิภัตติอาขยาต ปัจจัยมีทั้งหมด 10 ตัว ได้แก่ อ, เอ, ย,  ณุ, ณา, นา, ณฺหา, โอ, เณ, ณฺย  

กริยาอาขยาต

อาขยาต (กริยา)ได้แก่ กริยาสำคัญ หรือกริยาคุมประโยคในภาษาบาลี ที่ใช้บ่งบอกอาการ หรือการกระทำต่างๆ เช่น ยืน เดิน นั่ง นอน กิน ดื่ม ทำ พูด คิด เป็นต้น

ธาตุ

ธาตุ ได้แก่ มูลรากของคำ หรือรากศัพท์เดิม เช่น

กลุ่ม ทา, ทานิ, รหิ, ธุนา, ทาจนํ, ชฺช, ชฺชุ

กลุ่ม ทา, ทานิ, รหิ, ธุนา, ทาจนํ, ชฺช, ชฺชุ ปัจจัย 7 ตัวนี้ ลงแล้วเป็นเครื่องหมายสัตตมีวิภัตติ แสดงกาลเวลา ดังตัวอย่าง

กลุ่ม ตฺร, ตฺถ, ห, ธ, ธิ, หึ, หํ, หิญฺจนํ, ว

กลุ่ม ตฺร, ตฺถ, ห, ธ, ธิ, หึ, หํ, หิญฺจนํ, ว ปัจจัย ทั้ง 9 ตัวนี้ ลงแล้วเป็นเครื่องหมายสัตตมีวิภัตติ แปลว่า “ใน…” ดังตัวอย่าง

กลุ่ม โต ปัจจัย

กลุ่ม โต ปัจจัย เมื่อลงท้ายนามศัพท์ แทนได้ 2 วิภัตติ คือ ใช้แทนตติยาวิภัตติแปลว่า “ข้าง” ใช้แทนปัญจมีวิภัตติแปลว่า “แต่” ดังตัวอย่าง

นิบาตมีเนื้อความต่าง ๆ

นิบาตมีเนื้อความต่าง ๆ

นิบาตสำหรับทำบทให้เต็ม หรือนิบาตเสริมบท

นิบาตสำหรับทำบทให้เต็ม หรือนิบาตเสริมบท

นิบาตสำหรับผูกศัพท์และประโยค

นิบาตสำหรับผูกศัพท์และประโยค (นิบาตต้นข้อความ)